A+ A A-

भिसिका मित्र (कथा)

बिजय हितान

Image may contain: 1 person

घाइते सिपाही । दूर देश । रोयल पेभिलियन अस्पातल ब्राइटनमा । यतिबेला मेरो स्वास्थ्यमा केही सुधार आइसकेको थियो । मैले दोभाषे काम पनि गर्थें । आठ क्लाससम्म अंग्रेजी, हिन्दी र उर्दू पढेको काम लाग्यो । मेरो अंग्रेजी भाषा पल्टन जोइन भएपछी अझै निखारिएर आएको थियो । पल्टनमा एक अंग्रेज सेकेन्ड लेफ्टेनेन्ट साहेबको अर्दली गरेको थिएँ । उसलाई गोर्खाली सिकाएँ, मैले मज्जाले अंग्रेजी सिकें ।    


म जस्तै घाइते भएर याँहा ल्याइएका पठान र मुसलमान सिपाही उर्दू मात्रै बोल्थे । गोर्खालीले नेपाली मात्रै अरु इन्डियनले हिन्दी मात्रै । मैले गोरा मेडिकल स्टाफ र यि सिपाही बिच दोभाषेको भूमिका निभाउनु पर्यो । यसो गर्दा परोपकारी काम गरिरहेको छु भनेर आत्मा सन्तुष्टी मिलेको अनुभुती हुन्थ्यो । यो मेरो सहयोगमा कुनै स्वार्थ जोडीएको थिएन । प्रमोशनको लोभ छैन । नाम र ठुलो दर्जा कमाउनु पनि छैन । बस ! बाउबाजेले गर्दै आएको पुर्खौली पेशा रोजियो । जानेर या नजानेर । बाउआमाले इन्जिनियर, डक्टर, नेता, बिजिनेसमेन हुनपर्छ कहिल्लै  भनेन । आफुलाई ति पेशाहरु हुन्छन भनेर पनि ज्ञान भएन । बन्दुक, परेड, पल्टन र युद्द जस्ता परीबेशमा जन्मियौं हुर्कियौं । लाहुरे बाहेक के नै हुन लेखेको थियो र ? दु:ख त भारिबोक्ने भरियालाई पनि हुन्छ । हलो जोत्ने हलीलाइ पनि । यस्तै कुराहरु मनमा खेलिरहन्थे ।


युद्दको मैदानमा साथीहरुसङै हुन नपाउँदा कताकता आत्मग्लानी न लागेको हैन । फ्रन्टलाइनमा फर्कन्छु भनेकै हो मैले डक्टरलाई तर के गर्ने ? डक्टरले नै तिमी अझै फिट भैसकेका छैनौ टाउकोको चोट अझै राम्रोसँग सन्चो भएको छैन भनेपछी मैले के गर्ने ?


सेप्तेम्बर २९ का दिन घाइतेको अर्को एक समुह अस्पातल ल्याइयो । त्यसमा केही गोर्खाली पनि थिए । सबैभन्दा पहिला तिनिहरुलाई नयाँ कपडा फेराईयो । पुरानोलाई जलाइयो तिनमा जुम्रा परेका हुन्थे । अनी ति घाइतेलाई तातो पानिले नुहाइदिईयो । तत्पस्चात बेडमा सुताएर आवश्यक उपचार प्रदान गरियो ।   
मेरो छेउँको बेड हालसालै रिक्त भएको थियो । त्यसमा आसाम मिलिटरी पुलिसका राइफलम्यान जशधोज लिम्बु सुत्थे । बिचरा ! अस्ती मात्रै उपचारको क्रममा निधन भयो । याँहा देखी केही कोश उत्तरमा पेचहाम भन्ने स्थान छ । त्याँहा एक हिन्दू समाधीस्थल बनाइदिएको छ आर्मिले । उनलाई त्यही लगेर अन्तिम दाहसंस्कार गरेको मलाई झलझली सम्झना छ ।

जशधोजकै खाली बेडमा आज आएका एक घाईते गोर्खालाई राखियो । छिमेकिको नाताले मैले हाम्रो परिचयलाई अगाडि बढाएँ पत्ता लाग्यो उनी निगालपानी, पाल्पाका रहेछन । पहिले १/३ गोर्खा राइफलका अहिले युद्दकोबेला २/३ गोर्खा राइफलमा ट्रान्सफर भएका । उमेरले म भन्दा पाँच छ साल जेठा नम्बरमा पनि सिनियर उनी २१२९ म २२९७ । 


उनको कुमको घाऊ पाकेर गन्हाएको । खुट्टा सुन्निएर हात्तीको खुट्टा जस्तै तर तिनमा 'म घाइते भएँ' भनेर कुनै नैरास्यता नछाएको । बोली टाँठो जोसिला र हट्टाकट्टा शरीर भनिन्थ्यो, औसत गोर्खालिको हाइट पाँच फुट दुईं इन्च तर उनी यस्तै हुन पर्थ्यो पाँच फुट पाँच इन्च । 
फ्लान्डर फिल्ड अवस्थित लुजको लंडाइमा उनलाई कुम र खुट्टामा चोट लागेपछी अस्पातल ल्याइएको थियो । घाइते भएपनि ऊपचार पस्चात म उनिभन्दा धेरै राम्रो भैसकेको थिएँ । उनलाई रेख देख गर्ने र व्हिलचियरमा हालेर घुमाउने जिम्मा मलाई दीइयो ।

अक्टोबर लाग्यो दिन खुम्चिन रात तन्किन सुरु गरे । रापिलो घामले गालामा यदाकदा मात्रै सेक्थ्यो । भाग्सुमा ताप्न पाइने घाम याँहा छाइदिएको भए यो कठांग्रिएको शरीर कती तातेर आउन्थ्यो ! सोन्च्थें, जती कलावतिबाट छुट्टीएर यतिका टाढा भएर बस्न परेको छ त्यो भन्दा अधिक भागसुको घामबाट दूर हुनुपरेको छ ! ब्राइटनको सामुन्द्रिक चिसो हावासंगै मेरो मन गाउँघरतिर बहकिन्थ्यो दशै आउन केही हप्ता बाँकी थियो । घरकाले सम्झे होलान- घरीघरी घुटुक घुटुक बाडुकीले सताउँथ्यो ।

एकदिन सराकको बादललाई पन्छाउँदै घाम निस्कियो । लन्च खाएपछी उसलाई व्हिलचेयरमा हालें । अनी गार्डनमा निस्कियौं । पल्टन-पल्टनका बिरामिहरु झुन्डझुन्डमा बसेका थिए । कोही बाघचाल, कोही तास खेल्दै । अस्पातल परिसरभित्र धुम्रपान मनाही भएता पनि कोही लुकेर चुरोट बिंडी तान्दै थिए । चिसोबाट थाप्लोलाई जोगाउन गोर्खालिले पन्जाबिले जस्तै सेता फेटा गुठेका थिए । कोहि भने देब्रेतिर पल्टाइएको गोर्खा ह्याटमा देखिन्थे । अर्को समुह थियो गोर्खाली जस्तै देखिने गढ्वाली । तिनिहरु पनि कसैले गोर्खा ह्याट लगाएका थिए तर तिनको ह्याट दाइने पल्टाईएको हुन्थ्यो ।


बगानमा हरियो दुबो कार्पेट जस्तै बिछिएको थियो । हरिया आलङ्कारीक बुट्ट्यान, सलबलाऊँदा झार र मगमगाऊँदा फुलहरुले त्यो बाह्य दृश्य स्वर्ग झै लाग्थ्यो । म एउटा काठको बेंचमा बसें उनी व्हिलचेयरमै । मेरा आँखा उक्त बेन्चमा टाँसिएको स्यानो मेटल प्लेटमा परे ।

स्वर्ण अक्षरमा लेखिएको थियो-


Robin D. Anderson

24 August 1866- 08 January 1915
In my heart your memory lingers,
Always tender, fond and true;
There's not a day, dear father, I do not think of you.

त्यो देखेर मैले मनमनै सोंचे- म पनि यतै मरेर गएँ भने मेरा छोराछोरीले यस्तै समबेदनाका शब्दहरु कहाँ लेख्लान ? युद्दको बिभत्स्व भोगाइले पीडित बनिसकेको मेरो दिल एकचोटि सम्बेदनशिल बनेर आयो । लामो श्वास फेरें । आकाशतिर हेरेर एकचोटि भगवानको नाम लिएँ । लुजको लँडाइमा उनी कसरी घाइते भएका रहेछन भन्ने कुरा जान्न मलाई कौतुहल जागेर आयो । अनी त उनलाई सोंधे ।

उनले आफ्नो देब्रे कुमको घाउमा लगाएको मलम पट्टि माथि दाहिने हात राख्दै युद्द बृतान्त सुनाउन थाले-

२१ सेप्तेम्बर १९१५ का दिन आर्टिलरी, मशिन गन र ट्रेन्च मोर्टार प्रक्षेपण गरियो । चार दिन सम्म लगातार । सेप्टेमबर भरी सफा आकाश रहेता पनि २४ तारिखको दिन मौसमले धोका दियो । पानी पर्ने, तुंवालो लाग्ने, हावा चल्ने गर्यो । ग्याँस आक्रमण गर्ने भनेर तयार थियौं । ब्रिटिशको यो प्रथम ग्याँस आक्रमण हुन्थ्यो । उल्टो दिसाको हावा बहकाइले स्थगित गर्न पर्यो । ट्रेन्चमा एक फुट पानी जम्यो । बिहान चार बजेतिर जर्मनको बम आक्रमणले हाम्रा ग्याँसका सिलिन्डर पड्के । ग्याँसले उल्टै हामीलाई नै असर पार्यो । एकजना सिलिन्डरको नजिकै हुनाले ग्याँस जती उसको मुखमा ह्वास्सै पस्यो । आँखा चिम्म गरेर छट्पटाउन लाग्यो । आमा आमा भन्दै भुइँमा घोप्टोमुन्टो गरेर लड्यो । मेरो पालो उसकै फसएड किटबाट फिल्ड ड्रेसिङ झिके। त्यसमाथि उसैलाई मुत्न लगाएन । अनी मुतले भिजेको फिल्ड ड्रेसिङले उसको मुख बेरिदिए । क्याजब्याक टोली आएर स्ट्रेचरमा हालेर लगे तर पछी पत्ता लाग्यो बिचरा बाँचेनछ ।

त्यसै घटनामा कती गोरा सिपाही आफ्नो मोजाले मुख छोप्दै भागेको देखें । कती पन्जाबी सिपाही पगरीले नाखमुख ढाकेर ट्रेन्चको कुनामा मन्टो धसाएर बसेको पाएँ । कती कहाली लाग्दो थियो त्यो छण !
पूर्व निर्धारित आक्रमण अगाडि बढाइयो । हाम्रो २/३ गोर्खा र लेश्टर पल्टनलाई जर्मन लाइन आक्रमण गर्न पठाइयो । तीन घण्टाको भीषण लँडाइ पछी सियो साहेब ओम्स्बी ले जर्मन ट्रेन्चमा बेलायती झन्डा फराएको देखेछन । हाम्रा सैनिकहरु घेरामा परे होलान भनेर सुबेदार भिमसिङको नेत्रुत्वमा अल्फा कम्पनि उद्दार गर्न पठाइयो । म पनि त्यसै समुहको एक सदस्य थिएँ । जर्मन ट्रेन्च नजिक पुग्दा हाम्रो आक्रमण असफल भएको पाईयो । दुस्मनको गोलिले हाम्रा साथीहरु मारियका र घाइते भएका रहेछन । बचेँका साथीहरु ट्रेन्चमा लुकिरहेका भेटाइयो । तिनैले रहेछ झन्डा देखाएका ।

उद्दार टोलीलाइनै खतरा हुने देखेर हेड्क्वाटरबाट पिछाडी हट्ने आदेश आएछ । तर त्यसभन्दा अघिनै म क्रोलिङ गर्दै जर्मन तार नाघेर ट्रेन्चको मुखमै पुगिसकेको रहेछु । फिर्ता हुनु भन्ने हुकुम मैले सुन्न सकिन । ट्रेन्चमा लेस्टर पल्टनको एक सिपाही नराम्रो घाइते अवस्थामा छटपटाइ रहेको भेटेँ । नाम केहो भनी सोधें ।
'बिल, बिल किट्ले' ,सासै सासले उसले भन्यो । 'फिक्कर नगर । म तँलाई जसरी भएपनी सुरक्षित स्थानमा पुर्याउछु ।' ,मैले सान्तवना दिंदै भने । 'हिन्ड्न सक्छस ?' मैले सोधें, उसले सक्दिन भन्ने टाउकोले सङ्केत गर्यो ।
दुइटै खुट्टाबाट रगत आएको थियो । भान्चिएको थियो क्यारे । एउटा खुट्टा अली बलियो देखिन्थ्यो, अर्को खुट्टा लरङ लरङ । फायरम्यान क्यारि गरेर बोक्ने प्रयास गरें । साले त म भन्दा अग्लो र गरुङ्गो रहेछ । नुन र घाँसका भारी बोकेको मेरो पिठ्युँ कामै लागेन । म उसलाई उठाउन असमर्थ भएको देखेर उसले भन्यो, 'भो सक्दैनस । दु:ख न गर बरु तेरो ज्यान जोगा मलाई छोड्दे एकलै । म मरे मोर्छु ।' मैले भने, 'तँलाई बचाएरै छोड्छु । तँलाई केही भएको छैन । बरु कस्ट काटेर तैंले पनि अलिकती बल गर ।' 
ट्रेन्चको भित्तामा खुकुरिले चार वोटा खोपी खनेर सिँढि बनाए । अनी उसको दुबै काखिमुनी पिछाडीबाट मेरा बाहु घुसारेर उसको खुट्टामा उभ्याएँ । उसलाई बल गरेर ट्रेन्चबाट माथि निस्कन भने र पिछाडिबाट उसको पुठोमा धकेलि दिए । यसरी ट्रेन्चको ढिकमा ऊ उक्लन सफल भयो ।खुल्ला ठाउँ भएकोले दुस्मनले सजिलै देख्न सक्थे । एक दुइवोटा दुस्मनको ट्रेन्च मोर्टर पनि हाम्रो छेउ छाउमा बर्शिदै थिए । घाम पश्चिम छितिजमा डुब्दै थियो । जोखिम नमोलौं होला भनेर ट्रेन्चभित्र झर्यौं  । त्यो रात उसैसँग बिताएँ । उसको पोचेसमा बिस्कुट र टम्लेटमा पानी रहेछ । त्यही खाएर रात काट्यौं ।

२६ तारिख बिहान तुंवालोमा लपेटिएको थियो लुज । त्यसै मौका पारेर उसलाई घिसार्दै जर्मन तारबाट बहिर ल्याउन सफल भए । त्यसपछी दुलहिलाई बोकेजस्तै पिट्ठ्युमा बोकेर धेरै वर ल्याइ पुर्याँए । अनी तोपले पारेको खाल्टोमा उसलाई राखेर फेरी म अरुलाई उद्दार गर्न गएँ । तुंवालोको फाईदा लिन्दै फेरी जर्मन ट्रेन्चमा गएर आश बहादुर गुरुङ र दिल बहादुर रानालाई पनि क्रमश उद्दार गरें । अनी चौथो पल्ट माइक भन्ने गोरा लाई पनि ट्रेन्चबाट झिकेर ल्याएँ ।


यतिबेला दिउसको बाह्र बजि सकेको थियो । तुंवालो फारेर आकाश खुल्ल भैसकेको थियो । एउटा चुइँय गर्दै ट्रेन्च मोर्टार मेरै अगाडि ड्याम्म पड्क्यो । त्यसको चुइन्टाले मेरो कुमको मासु लगिदियो । भुइमा कभर लिन हाम फाल्दा खुट्टा भाच्चियो ।


यतिबेला सराकबाट घाम बादल भित्र आझेल पर्दै थियो । उनको यो सनसनीपूर्ण घटना स्रवण गरेपछी मैले भने, 'कुल बहादुर थापा दाई, त्यसो भए तपाईंले त भिसी पाउने साहसिक कार्य पो गर्नु भएछ !'
कुल बहादुरले लामो स्वास तान्दै भने,'होला । कम्पनी ओसीले रिपोर्ट लेखेर माथि बठाएको छ भनेको सुन्छु । गोर्खालिको पहिलो भिसी हुने सपना देख्दैछु । हेरौं के हुन्छ ? जे होस, मित्रसेन, तिम्रो मुखमा घ्यू भात पसोस !'
त्यसपछी मैले व्हिलचेयर धकेल्दै हामि दुबै अस्पतालको सङ्घार भित्र पस्यौं ।


 

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - भिमी देवी राना

मिग मिडिया प्रा.ली द्धारा संचालित

www.rajyasatta.com

सुचना तथा प्रसारण बिभाग

दर्ता नम्बर १६८७/०७६-७७

ठेगाना

ललितपुर १४, ललितपुर

संचालक/प्रधानसम्पादक

हुम बहादुर थापा मगर

मोबाईल ९८४१५९३६०६